ત્યાં લગી આશ સૃષ્ટિની જ્યાં લગી ઉગતા ફૂલો, જિંદગી જીવવા જેવી જ્યાં લગી કવિના કુળો

Category Archives: સાહિત્ય

ભાવનગર
તા.૨૪/૦૩/૨૦૧૨
શનિવાર
ચૈત્ર સુદ બીજ ( વિક્રમ સંવત ૨૦૬૮ )
દ્વાપર ૩૧૨

દોસ્તો,

ગઈકાલે આપણે ’ભજનામૃત વાણી’ પર કૈવલ્ય દર્શનમની ભૂમિકા JPG ફોર્મેટમાં જોઈ.

જેમને PDF ફોર્મેટમાં વાંચવી હોય તે અહીં “મધુવન” પર ક્લિક કરવાથી વાંચી શકશે.

Advertisements


જન્મ જયંતિ
સ્વામી વિવેકાનંદ
ઉજવો હોંશે


ગજવ્યો ઘોષ
સ્વામી વિવેકાનંદે
જાગો જગાડો


યુવાનો જાગો
સ્વામી વિવેકાનંદ
પ્રેરણા મુર્તી


નોધ:

અત્યારે સ્વામી વિવેકાનંદની ૧૫૦મી જન્મજયંતી ની ઉજવણી નીમીત્તે સમગ્ર વિશ્વમાં અનેક વિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન થયું છે. ગુજરાતમાં એક વર્ષ આ ઉજવણી ચાલશે અને તે દરમ્યાન અનેક પ્રકારના પ્રેરણાત્મક અને રચનાત્મક કાર્યોનું આયોજન થઈ રહ્યું છે.

વિકિપિડીઆ પર સ્વામી વિવેકાનંદ વિશે:

Swami Vivekananda : Life and Teachings

swami-vivekanand.com

21 Effective Quotation of Swami Vivekananda


Posted By: Atul

મિત્રો,

ભરતભાઈએ સોંપેલા બીજું કાર્ય કવિશ્રી પ્રહલાદ પારેખનો શતાયુ પ્રવેશ ની PDF ફાઈલ બનાવીને તેમને મોકલવાનું કાર્ય આજે પુરુ થયું. PDF ફાઈલ બની ગઈ છે તો પછી આપણે ય શા માટે ન વાંચીએ?

કવિશ્રી પ્રહલાદ પારેખનો શતાયુપ્રવેશ – ઉપેન મહેતા

ઉપરની લિન્ક પર ક્લિક કરવાથી PDF ફાઈલ ખુલશે. તેમાં Save Option પર ક્લિક કરવાથી આપના કોમ્પ્ય઼ુટરમાં ડાઉન લોડ થશે. આપ મરજી થાય ત્યારે Off Line વાંચી શકશો – મિત્રોને મોકલી શક્શો.


એક ઉદાર શિક્ષક ની ઉદાર વાતો , મારા સાહેબ ની વાતો

દક્ષિણામૂર્તિ નામ ની નિશાળ, આમ તો એને સંસ્કારો ની ટંકશાળ કહું તો પણ ચાલે. ધોરણ ૯ ઈ નો વર્ગ ખંડ. ગુજરાતી વિષય નો પીરીયડ ………. અને શિક્ષક : વિક્રમ ભટ્ટ. ધોરણ ૮ ઈ માં વિક્રમ સર અમને અંગ્રેજી ભણાવતા. ધોરણ ૯ માં તેમને ‘ગુજરાતી’ ભણાવવાનું આવ્યું. સાચું કહું તો ત્યારે ભાષા ગમતી નહિ, કારણકે ભાષા માં માર્કસ ન આવે ને એટલે ! પણ મને ત્યારે ખબર નહિ કેએક શિક્ષક નો ભાષા પ્રેમ મારો ભાષા તરફ નો અભિગમ બદલી નાખશે.

વિક્રમ ભટ્ટ આજે પણ શિક્ષક છે કારણ કે ‘શિક્ષક હતાં’ એવું ગુજરાતી વ્યાકરણ જ ખોટું છું. ‘ શિક્ષક હતાં’ ક્યારે ય ગુજરાતી માં આવે જ નહિ ….. ‘શિક્ષક છે’ એવું જ આવે. નિવૃત હોય તો શું ? શિક્ષક તો કાયમ શિક્ષક જ રહે.

વિક્રમ સર લગભગ ક્યારેય હાથ માં પાઠ્ય પુસ્તક લઇ ને આવતા નહિ. કદાચ, એમને પાઠ્ય પુસ્તક ની જરૂર જ નહોતી. વિક્રમ સરે , એ ગુજરાતી ભાષા ના પીરીયડ માં , જે સૌથી પહેલી વાત કહેલી એ વાત આજીવન યાદ રહેશે. તેમણે એક ચિત્ર વિષે વાત કહેલી જે ચિત્ર તેમણે જોયેલું. તેઓ એ કહ્યું ‘ એક સુંદર મજા નું ચિત્ર. એ ચિત્ર માં બે ઉડતી ચકલીઓ. અને એ ચકલીઓ ની નીચે નું લખાણ THEY CAN BECAUSE THEY THINK THEY CAN (તેઓ ઉડી શકે છે કેમ કે તેઓ એવું વિચારે/માને છે કે તેઓ ઉડી શકે છે )’

એ ચકલીઓ ને ઉડતા કોણે શીખવ્યું એની તો મને ખબર નથી . પણ એટલી ખબર છે કે એ ૩૫ મિનિટ માં વિક્રમ ભટ્ટ નામ ની સંસ્થા એ મને ઉડવાનું શીખવાડી દીધું. કમ નસીબે , કેટલાક શિક્ષકો, એ ૩૫ મિનિટ માં ન તો વર્ગ ખંડ ની બહાર જઈ શકે છે , ન તો પાઠ્ય પુસ્તક ની બહાર. પણ, દક્ષિણામૂર્તિ જેવી નિશાળ ના આ શિક્ષકે એ ૩૫ મિનિટ માં મને આકાશ માં મૂકી દીધો કે લે , ખોલ પાંખ અને ઉડ, આ આકાશ તારું જ છે. આ એ જ માણસ જેમણે મને ગુજરાતી ભાષા તરફ વાળ્યો.

‘ પકડો કલમ ને કોઈ પળે એમ પણ બને ,
કે આ હાથ આખે આખો બળે એમ પણ બને ‘………… મનોજ ખંડેરિયા

ના આ શબ્દો સૌ પ્રથમ મારા કાન માં નાખનાર ….. કોઈ કવિ નહિ ….. એક શિક્ષક હતાં …. વિક્રમ ભટ્ટ.

એમણે ફક્ત ભાષા નો જ નહિ, કવિતા નો એવો ચસ્કો લગાવ્યો કે ….. ૫ વર્ષ MBBS ના , ૩ વર્ષ M.S. General Surgery ના અને ત્રણ વર્ષ UROLOGY – SUPER SPECIALITY ના પુરા થશે તોય ….. હવે ભાષા છુટતી નથી અને છોડવી પણ નથી. ભર ચોમાસે , મુશળધાર વરસાદ માં ….. એક વાર હું ઉભો ઉભો વરસાદ જોતો’ તો. વિક્રમ સરે આવી ને મારો હાથ પકડ્યો અને મને કે ‘ ચાલ , નિમિત . વરસાદ જોવા નો ન હોય. એમાં ભીંજાવાનું હોય. ચાલ પલળવા જઈએ’……… મારા માટે તો આને જ શિક્ષક કહેવાય જે વરસાદ બતાવે, ભણાવે કે સંભળાવે નહિ, સીધો વરસાદ સમજાવે. અને આમ પણ, વિક્રમ સર હાથ પકડે , ત્યાં જ પલળી જવાય પછી જાજુ કઈ ભીંજાવાનું બાકી ન હોય.

વિક્રમ ભટ્ટ , હંમેશા કેહતા આવ્યા છે …. ‘વિદ્યાર્થીઓ ની અપૂર્ણતા ને ચાહો’ ( love their incompleteness). કોઈ વિદ્યાર્થી ભૂલ કરે તો એ વિક્રમ સર ને ગમતું. તેઓ વિદ્યાર્થી ની ભૂલો ને પણ પ્રેમ કરતાં , વિદ્યાર્થી જેટલો જ. હવે ખબર પડી, દક્ષિણામૂર્તિ માં ભૂલો કરવાની કેમ બહુ મજા આવતી. કોઈ વિદ્યાર્થી પર ગુસ્સે થવા થી કે તેને મારવા થી કશો ફેર પડવાનો નથી એવું ફક્ત વિક્રમ સર જ નહિ , આખું દક્ષિણામૂર્તિ માનતું . ‘મૂછાળી માં’ ના સંસ્કારો આજે પણ ભાવનગર શહેર ના પરિમલ વિસ્તાર માં ભાવનગર ની આબરુ વધારે છે.

ધોરણ ૧૨ વિજ્ઞાન પ્રવાહ માં જે સમયે હું થાકી હારી ને મેદાન છોડી ચુક્યો હતો, drop લેવા ની વાત પણ કરેલી . મને નિષ્ફળતા નો ડર હતો. ત્યારે વિક્રમ સરે મારા માથે હાથ મૂકી ને મને કહેલું ‘નિમિત, નાપાસ થવા માટે તારે બહુ મેહનત કરવી પડશે’ . ‘દરેક વિદ્યાર્થી ને નાપાસ થવાનો પણ અધિકાર છે’……….. એવા તેમના એક વાક્ય એ મારો ફક્ત અભિગમ જ નહિ, મારી આખી ઝીંદગી બદલી નાંખી. નિષ્ફળતા ને સ્વીકારવા ની તૈયારી સાથે મેં ધોરણ ૧૨ ની પરીક્ષા આપી અને પછી મારા જીવનનો ઇતિહાસ રચાયો ….. દક્ષિણામૂર્તિ ના એક ઉદાર શિક્ષક દ્વારા.

દરેક વિદ્યાર્થી ને નાપાસ થવાનો પણ અધિકાર છે’… તેમની આ વાત હજુ સુધી મેં સૂરજ ને કરેલી નથી કેમકે ….. સૂરજ આ વાત ને seriously લઇ લે, તો ખરે ખર , આવતી કાલ સવાર થી એ ઉગવાનું બંધ કરી દે. દરરોજ સવારે આકાશ માં ઉગવાનું …. સૂરજ માટે પણ ફરજીયાત ન જ હોઈ શકે. પણ દરેક સૂરજ ને દક્ષિણા મૂર્તિ જેવું આકાશ નથી મળતું કે જેમાં ઉગવાનું સૂરજ ને પણ ગૌરવ થાય. દરેક પંખી ને વિક્રમ ભટ્ટ જેવી પાંખો નથી મળતી જે તેને ઉડતા કરી શકે. દક્ષિણામૂર્તિ એ ફક્ત પાંખો જ નહિ, આંખો પણ આપી છે આકાશ ને જોવા માટે કે SKY IS THE LIMIT. ભાવનગર જેવા શહેર ના , રૂપાણી વિસ્તાર માં , રેવા નામ ના ઘર માં , વિક્રમ ભટ્ટ જેવા શિક્ષક માં …… આજે પણ ….. દક્ષિણા મૂર્તિ નામ ની સંસ્થા ….. અકબંધ સચવાઈ ને પડેલી છે. એ વાત નું ફક્ત મને કે દક્ષિણા મૂર્તિ ને જ નહિ, ભાવનગર ને ગૌરવ છે.

………. આ તો આજ સવારે…… એક વૃક્ષ ને ફળ આવેલું જોઈ ને ….એક નાના છોકરા એ …. એને પથ્થર માર્યો …..અને તરત જ ફળ નીચે પડ્યું. છોકરો ખુશ થયો ….. અને છોકરા ને ખુશ જોઈ ને પેલું વૃક્ષ ખડ ખડાટ હસી પડ્યું. એક બાળક ની ખુશી જોઈ ને ખુશ થનારા પેલા વૃક્ષ ને જોયું ……… એટલે ફરી પાછું દક્ષિણામૂર્તિ યાદ આવ્યું. શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ . અમે તો શાળા ના નામ ને પણ ‘શ્રી’ લગાડીએ. અમારા માટે તો ‘શ્રી ગણેશ ‘ અને ‘શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ’ બંને સરખા.

-ડો.નિમિત ( જે કંઈ પણ છું , માત્ર અને માત્ર દક્ષિણામૂર્તિ ના કારણે જ છું )


સૌજન્ય: ભાવનગરી ગૃપ



અમારા રસિકકાકા એટલે શ્રી રસિકભાઈ ઝવેરી. તેમની મુળ અટક ઠક્કર પણ ધંધો હીરા-ઝવેરાત નો એટલે ઝવેરી અટક થઈ ગયેલી.

આપણા સહદેવભાઇના તે સગા ફૈ નાં દિકરા એટલ કે મુ. કપિલભાઇ અને રામુભાઇ (શાહબાઝ) ઠક્કર ના સગા મામા. રસિકભાઈ મુળ ભાવનગરના.

મારા બાપુજી ના તે ખુબ અંગત મિત્ર,બાળ ગોઠીયા.બન્નેના સ્વભાવ મા ક્યાંય મેળ નહી.મારા પિતા ચુસ્ત ગાંધીવાદી,સામાન્ય રીતે ગંભીર, કરકસર કરનારા અને મિતભાષી. તે હિસાબે, રસિકકાકા બોલકા, સારા કપડાના શોખીન, ગજવામા ૧૦૦ રુપીયા હોયતો ૧૦૫ ખર્ચે, કોઇની સાડીબાર ન રાખે. રસિકકાકા નાં સંતાનો મારા બાપુજીને કાકા કહે અને તે સબંધે તેઓ પણ કાકા કહેતા.

અહી થોડા અંગત સ્મરણ લખું છું.

હું ત્યારે ૧૦/૧૨ વર્ષ નો, રસિકકાકા મને રોજ એમનુ પાન લેવા મોકલે. એમ કરતા કરતા મને પણ પાનનો ચસ્કો લાગ્યો. પૈસા તો આપવાના હતા નહી.,મહિને કાકા પૈસા ચુકવવાગ્યા ત્યારે તેમને ભૈયા ને પુછ્યું ” ઇતના કૈસે હો ગયા ?ક્યા પાન મહેંગા હો ગયા હે? “

ભૈયો કે ” નહી બાબુજી વો તો તુમ્હારા લડકા ભી ખાતા હે ઇસ લીયે” પૈસા ચુકવી ઘેર આવ્યા. મને કે ” તારા બાપને ખબર પડશે મારશે. જો દિકરા મોજ શોખ પોતાની કમાણી માથી થાય, પારકે પૈસે નહિ ” આ શિખામણે મને જીવન વ્યવહારનો પહેલો પાઠ ભણાવ્યો.

રસિકકાકાને ખાણી પીણીનો શોખ. કોઈવાર સાથે અમે બ્રેબોન સ્ટેડીયમ સામેની ‘પુરોહિત’ હોટલ માં જમવા જટા. તે જમાનામા આ હોટલમા ચાંદી નાં થાળી /વટકા માં ગુજરાતી ખાણુ પીરસાતુ.

અમે બેસીયે ને વેઈટર આવે એટલે કાકા સૌ પહેલા તેને ૨૦/ ૩૦ ની નોટો પકદાવીદે. હુ પૂછું “કાકા ટીપ તો પછી આપવાની હોય” તો કહે, “પછી આપવી જ હોયતો પહેલા જ આપવી , હવે જોજે એ ખુશખુશાલ થઈને પીરસ્સશે, આપણી રોટલી ગરમા ગરમ આવશે.જો બક્ષીશ આપવી તો હસતા મોએ આપવી અને તેણે ધાર્યું હોય તે કરતા સહેજ વધુ આપવી.”

મે નોકરી શરુ કરી પછી મેટ્રો થીએટરમા એમની સલાહથી “ગોન વિથ ધ વીન્ડ” જોવા ગયો. પછી મળ્યા ત્યારે એમને કહ્યું, ” ફિલમ જોઇ આવ્યો? કયા ક્લાસમા બેઠો’ તો ? ” મેં કહ્યું સ્ટોલમા ( નીચેનો ક્લાસ) . મને કે” ઓછી ફિલમ જોવી, પણ સારી જોવી અને તે પણ ડ્રેસ સરકલમા બેસીને. તારો પ્રવિણચંદ્ર ગાંધી ( દેનાબેકના મલિક) પણ બાજુમા બેઠો હોય ! તેણે પણ લાગે ને તારો ટેસ્ટ પણ જેવો તેવો નથી.”

મેં કહ્યું તેમ રસીકાકા ખાણીપીણી ના પણ શોખીન .એક્વાર એમને ત્યા રંગત જામી હતી. એક ભાઈબંધ કહે, ” રસિક ,હવે રેવા દે , ચડી જશે.”

કાકા કે ” અરે ભાઈ ચડે એટલે તો પીવ છું ,બાકી ઘરમા દુધ ને પાણી ઓછા નથી”

કાકાની મોટી દિકરી એટલે ભાનુ. તેણે સામાયીક શરુ કર્યું ,”ગ્રંથાગાર”, થોડાજ વખતમા તે ખુબ લોકપ્રિય થયું હતું. શ્રી ઉમાશંકર જોશી પણ મારા પિતા, શ્રી મહીપતભાઈ પંડ્યાના મિત્ર. મુંબઈ માં હોઇ ત્યારે ઘરે પણ આવે. એ આવે ત્યારે ઘરમાં મહેફિલ જેવું લાગે. રસિકકાકા પણ આવ્યા હોઇ. બીજા સાહિત્ય રસિકો બેઠા હોઇ.

પોતાના સ્વભાવ અનુસાર રસિકકાકા એ ટીખળ કરી.

” જુઓ મહિપતકાકા, આ ઉમાંશંકરભાઈ નાં “સંસ્કૃતિ” માસિક કરતા અમારા “ગ્રંથાગાર” નું સર્ક્યુલેસન વધારે”. રસિકકાકા મારા પિતશ્રી ને ખીજવવાનો એકે મોકો ન છોડે.
“કોનું સર્ક્યુલેસન વધારે છે તેના આકાડાતો તો ઓડીટ બ્યુરો વાળા જ આપીશાકે.” ઉમાશંકરભાઈએ શાંતિ થી પ્રત્યુત્તર આપ્યો. પણ રસિક કાકા એમ છોડે તેવા નહાતા અને ચર્ચા આગળ ચાલી.

મારા પિતાજી એ વચ્ચે પડી બંનેને દલીલો કરતા અટકય્વ્યા અને કહ્યું, ” ભાઈ રસિક તને ખબર છે .. તમારા ગ્રંથાગાર અને ઉમાશંકરનાં સંસ્કૃતી કરતા ગોળીબાર નાં “ચક્રમ” નું સર્ક્યુલેસન વધારે છે..”

રસિકકાકા કે “તમને પ્રશ્નોરાને બોલવામા નહી પહોંચાય!”

એક્વાર રસિકકાકા કે ” ચાલો કાકા યુરોપ ફરી આવીએ” એમના પત્નિ મદનકાકી કે ” હું ને રમાબેન(મારી બા) પણ આવશું” મારા બાપુજી કહે “તમે બેય અહી છો પછી અમારે અહીંજ યુરોપ છે “

૧૯૪૭ ની સાલ મુંબઈ મા ક્યાય રહેવા ઘર ન્ મળે.અમે ભારતીય વિદ્યા ભવન સામે સેનેટોરીયમ મા રહીયે.ત્યા પણ મુદત પુરી થઈગયેલી એટલે ખાલી કરવુ પડે તેમ હતું . એક સવારે રસિક કાકા આવી પહોચ્યા અને કહે, ” મારી સાથે ચાલો , કાકા ઘર મળી ગયું છે.ટેમ્પો લાવ્યો છું.”

અમે સૌ સમાન સાથે ટેમ્પોમા ગોઠ્વાયા.”પણ જવાનુ ક્યા છે રસિક ?”

” તમે કાકા લપ મુકોને ,ચાલો” રસિકકાકાએ ટેમ્પા વાળાં ને ચલાવાનું કહ્યું. ટેમ્પો સીધો નંબર ૪ ચોપાટી રોડ, તેમના ઘર સામે ઉભો રહ્યો.

‘પણ રસિક તારા ઘરમા ક્યાં જ્ગ્યા છે? “

“મહિપતકાકા ઘરમા જગ્યા નથી દિલમા તો છે ને ?” રસિકકાકા એક મંદ સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.

અમે પુરા લગભગ છ મહિના બે રુમ રસોડામા સાથે રહ્યા.

આવા હતા અમારા રસિકકાકા..


સૌજન્ય: ભાવનગરી ગૃપ



દોસ્તો,

શ્રી ગિજુભાઈ બધેકાની આ પુસ્તિકા અહિં આપણે ક્રમે ક્રમે જોવાનો પ્રયાસ કરશું. જે જમાનામાં પારંપરિક શિક્ષણ પણ યોગ્ય રીતે નહોતું આપવામાંઆવતું તે વખતે તેમણે ભાર વગરના ભણતરની સંકલ્પના કરી હતી અને તેને મૂર્તિમંત કરી હતી. આ પુસ્તક ૪ ખંડમાં વહેંચાયેલું છે. અત્યારે આપણે ચતુર્થ ખંડ “છેલ્લો મેળાવડો” જોઈ રહ્યાં છીએ.


આ પુસ્તકની પ્રસ્તાવના વાંચવા અહિં ક્લિક કરશો.



દોસ્તો,

શ્રી ગિજુભાઈ બધેકાની આ પુસ્તિકા અહિં આપણે ક્રમે ક્રમે જોવાનો પ્રયાસ કરશું. જે જમાનામાં પારંપરિક શિક્ષણ પણ યોગ્ય રીતે નહોતું આપવામાંઆવતું તે વખતે તેમણે ભાર વગરના ભણતરની સંકલ્પના કરી હતી અને તેને મૂર્તિમંત કરી હતી. આ પુસ્તક ૪ ખંડમાં વહેંચાયેલું છે. અત્યારે આપણે ચતુર્થ ખંડ “છેલ્લો મેળાવડો” જોઈ રહ્યાં છીએ.


આ પુસ્તકની પ્રસ્તાવના વાંચવા અહિં ક્લિક કરશો.