ઉગે કમળ પંકમાં તદપી દેવ શીરે ચઢે
જન્મથી નહીં કર્મથી ઓળખાય ગુણો વડે

મીત્રો,

આપણે જાણીએ છીએ કે કમળ કાદવમાં ઉગે છે. તેના ગુણો, તેની સુંદરતા તેનું માધુર્ય તેની કોમળતા આ બધાને લીધે તેનું જન્મ સ્થળ કાદવ હોવા છતાં તે દેવનું મસ્તક શોભાવવાને લાયક બને છે.

જે સમાજ કે સંસ્કૃતિ જન્મના આધારે કોઈનું મૂલ્યાંકન કરતી હોય અને ગુણોના આધારે નહીં તે સમાજ, સંસ્કૃતિ અને તેની છીછરી માનસિકતાને હજાર વાર લ્યાનત છે.

કમળ કાદવમાં ઉગે છે છતાં એવું તો તેનામાં શું છે કે તે દેવનું મસ્તક શોભાવે છે? તેનામાં અસંગતા છે. કાદવમાં હોવા છતાં કાદવનો તેને સ્પર્શ નથી. જળમાં હોવા છતાં તે ભીનું થતું નથી. આ તેનો અસ્પર્શ યોગ છે. માનવી માનવીને અડવાથી અભડાઈ નથી જતો પણ દુર્ગુણો, વ્યસનો, મૂલ્યહિનતા અને ભ્રષ્ટાચાર કરવાને લીધે અભડાઈ ગયો છે. નિર્દોષ અને કચડાયેલી પ્રજાને જે હડધૂત કરે છે અને ભ્રષ્ટ, ખાઈ બદેલાના ચરણોમાં આળોટે છે તેવા નાપાક મનુષ્યો જ્યારે સત્તાની ધૂંસરી લઈને બેઠા હોય તો તેમની સાન કોણ ઠેકાણે લાવશે તે ય એક યક્ષ પ્રશ્ન છે. જો કે ભારતમાં તો દરેક પ્રશ્નને હલ ન કરીને યક્ષ પ્રશ્નો બનાવી દેવાયા છે. વિલંબીત ન્યાય પ્રક્રીયા, અવિરત ભ્રષ્ટાચાર, વડાપ્રધાન જેવા સર્વોચ્ચ પદાધિકારીઓની અનિર્ણયાત્મકતા વગેરે વગેરે.

વ્યક્તિથી સમુહ બને, સમુહથી રાષ્ટ્ર. આપણી વ્યક્તિઓ બગડી પરીણામે રાષ્ટ્ર બગડ્યું. દેશ પરતંત્ર હતો તે વખતે સ્વામી વિવેકાનંદને એક દેશપ્રેમી જૂથ મળવા ગયું અને પુછ્યું કે ભારતની આઝાદી માટે આપ કેમ કશું કરતાં નથી? તેમણે કહ્યું કે આપનો સવાલ સારો છે પણ આપણી પાસે એવા માણસો છે કે જે આઝાદીને પચાવી શકે? પહેલાં માણસો તૈયાર કરવા છે, રાષ્ટ્ર તો આપો આપ બનશે. યક્ષ પ્રશ્ન તો આજે ય છે જ ને કે એવા માણસો ક્યાં છે ? કે જે આઝાદ ભારતને ગૌરવથી મસ્તક ઉંચુ રાખી શકે તેવી પરિસ્થિતિમાં મુકે.

ભ્રષ્ટાચાર, વ્યસનો, સામાજીક / ધાર્મિક / આર્થિક / પ્રાદેશીક / નાત જાત વગેરેમાં વિભાજીત અંદરો અંદરના કલહમાં ડુબેલ આપણી પ્રજામાં નાગરીકત્વ જ ક્યાં છે? અને આ નાગરીક્ત્વ કોણ ઉભું કરશે? જરુર છે માણસને માણસ બનાવવાની, સર્વત્ર ઉછળી રહેલા કાદવ વચ્ચે પોતાની જાતને જળકમળવત અલિપ્ત રાખીને સાચું મનુષ્યત્વ પ્રાપ્ત કરવાની.

શંકરાચાર્યજી કહેતા કે મનુષ્યત્વં, મુમુક્ષુત્વં અને મહાપુરુષનો સંગમ દુર્લભ છે જે સાવ સાચી વાત છે. આજે મનુષ્યત્વં જ લુપ્ત થઈ ગયું છે. મુમુક્ષુત્વં અને મહાપુરુષોના સમાગમની તો વાત જ જવા દઈએ.

શું આપણે કાદવની વચ્ચે જળકમળવત રહી શકીશું?

Advertisements