ઉત્તમ કર્મે
પ્રવૃત્ત રહી જ્ઞાની
પ્રેરણા અર્પે

અજ્ઞાનીમાં તે કદી શંકા જગવે ના,
કર્મ કરી ઉત્તમપણે પ્રેરે જનને હા !

न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङि्गनाम्‌ ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन्‌ ॥

भावार्थ : परमात्मा के स्वरूप में अटल स्थित हुए ज्ञानी पुरुष को चाहिए कि वह शास्त्रविहित कर्मों में आसक्ति वाले अज्ञानियों की बुद्धि में भ्रम अर्थात कर्मों में अश्रद्धा उत्पन्न न करे, किन्तु स्वयं शास्त्रविहित समस्त कर्म भलीभाँति करता हुआ उनसे भी वैसे ही करवाए ॥26॥

ગાંધીજી, વિનોબા ભાવે વગેરે સત્યાગ્રહીઓ શ્રીમદ ભગવદ ગીતાને સારી રીતે સમજતાં હતા અને તેના જ્ઞાનને આચરણમાં મુકીને જીવતાં હતાં. તેઓએ પ્રાપ્ત કરેલ આ જ્ઞાન તેમના આચરણ દ્વારા લોકોને શીખવાડતાં હતાં. બુદ્ધને તીવ્ર વૈરાગ્ય થયો, વળી પૂર્વજન્મની અનેક તપસ્યાઓને લીધે રાજ કુટુંબમાં જન્મ્યા હોવા છતાં તેમને રાજ પાટ ખારા લાગ્યાં અને સર્વોચ્ચની પ્રાપ્તિ અર્થે સઘળું છોડીને ચાલતાં થયાં. જ્ઞાન થયાં પછી પ્રાપ્ત થયેલ જ્ઞાનને લોકો સુધી પહોંચાડવા લાગ્યાં. તેમનું જ્ઞાન જીજ્ઞાસુઓ પુરતું રહ્યું હોત અને લોકોને ઘરે રહીને કેમ સાધના કરવી તે શીખવાડ્યું હોત તો સારું થાત પણ તેમણે તો લોકોને ત્યાગ શ્રેષ્ઠ છે તેમ સમજાવીને અયોગ્ય વ્યક્તિઓને ય સાધુ અને સાધ્વી તરીકે દિક્ષા આપવા લાગ્યાં. તેમના જીવન કાળ સુધી તો આ સાધુ સાધ્વિઓ તેમના પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વના સાનિધ્યમાં સાધન ભજન રત રહી શક્યાં. જેવા તેઓ ગયાં કે ધીરે ધીરે સાધન ભજનમાં શીથીલતાં આવતી ગઈ અને યુવા સાધુ સાધ્વિની અંદર રહેલી કામનાઓ જાગ્રત થઈ અને ભયંકર વામાચાર ફેલાવા લાગ્યો. બૌધ્ધ ગુફાઓ અને મંદિરોમાં આજે ય પ્રતિમાઓની અંગ ભંગી આ બધી બાબતોનો ઈતિહાસ આપણી નજર સમક્ષ જીવંત કરતી ઉભી છે.

કહેવાનું તાત્પર્ય તે છે કે જ્ઞાન માર્ગના અને ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક કલ્યાણના શ્રેય માર્ગના સઘળા લોકો અધીકારી નથી હોતા. જેઓ અધીકારી ન હોય તેમને અધીકાર વગર જો જ્ઞાનનો ઉપદેશ આપવામાં આવે અને તેમના રોજીંદા કર્મો છોડાવી દેવામાં આવે તો તેઓ ન તો શ્રેયના રહે કે ન તો પ્રેયના. તેથી જ્ઞાનીઓએ પણ અજ્ઞાનીઓની જેમ જ સહજ કર્મ ઉત્તમ પણે કરતાં રહીને કર્મો કરવાની પ્રેરણા આપવી હિતાવહ છે. શ્રેય માટે કર્મો ક્યાંય બાધક નથી તેથી જેઓ અજ્ઞાની છે તેમના કર્મો ન છુટી જાય તે માટે પ્રેરણા આપવા યે જ્ઞાનીઓએ ઉત્તમ કર્મો કરવા જોઈએ.

Advertisements