લોક હિતાર્થે
જનક જેવા સિદ્ધો
કર્મ આચરે

સિદ્ધ થયાં છે કર્મથી જનક સમા કૈ લોક,
લોકોના હિત સારું યે કર્મો ના છે ફોક.

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥

भावार्थ : जनकादि ज्ञानीजन भी आसक्ति रहित कर्मद्वारा ही परम सिद्धि को प्राप्त हुए थे, इसलिए तथा लोकसंग्रह को देखते हुए भी तू कर्म करने के ही योग्य है अर्थात तुझे कर्म करना ही उचित है ॥20॥

કર્મયોગનો મહિમા અસિદ્ધને સિદ્ધિ આપે છે જ્યારે સિદ્ધો બીજાના હિતાર્થે કર્મો કરે છે. કહેવાય છે કે જનક રાજા મહા જ્ઞાની હતાં. જેવી રીતે અકબરના દરબારમાં નવ રત્નો અને અનેક પ્રકારના ગુણવાન લોકો બીરાજતાં તેવી રીતે જનક રાજાનો દરબાર જ્ઞાનીઓ અને પંડીતોની ચર્ચાથી ગાજી ઉઠતો.

ચાલો આજે જનક રાજા વિશે થોડી વાતો મમળાવીએ :

એક વખત જનક રાજાને સ્વપ્ન આવ્યું. સ્વપ્નમાં તે દુશ્મન રાજાને હાથે પરાજીત થાય છે. યુદ્ધ કેદી તરીકે તેમને સાંકળેથી બાંધવામાં આવ્યા છે. કેદીઓને આપવામાં આવે તેવી મગ-ચોખાની ખીચડી લેવા માટે તે લાઈનમાં ઉભા છે. હારેલા / થાકેલા / મેલા ઘેલા અને ફાટેલા વસ્ત્રો થી અત્યંત દયનીય હાલતમાં મુકાઈ ગયેલ ભુખથી વ્યાકુળ આ રાજવીનો ઘણી પ્રતિક્ષાને અંતે ખીચડી લેવા માટે વારો આવે છે. જેવી ખીચડી તેને મળે છે તેવામાં એક મોટું પક્ષી ઉપરથી ઉડતું આવીને તેના હાથમાં રહેલી ખીચડી ઉપર ઝાપટ મારે છે. ખીચડી નીચે ધુળમાં રગદોળાઈ જાય છે. અને રાજા ધુળથી ખરડાયેલી ખીચડી લેવા વાંકા વળે છે અને તેની આંખ ઉઘડી જાય છે.

આંખ ઉઘડતા જુવે છે તો સવા મણની તળાઈમાં રાજમહેલના શયન ખંડમાં સુતા છે. બહાર ચોકીદારો ચોકી પહેરો ભરે છે. રાજા વિચારમાં પડી જાય છે. જે કોઈ જ્ઞાની પુરુષ મળે તેને પુછે છે કે આ સાચું? કે તે સાચું? કોઈને તેનો પ્રશ્ન સમજાતો નથી. છેવટે અષ્ટાવક્ર મહારાજને પુછે છે કે આ સાચું? કે તે સાચું? અને અષ્ટાવક્ર કહે છે કે હે રાજન ! આ પણ ખોટું અને તે પણ ખોટું.

સંસાર સ્વપ્નતુલ્યો હિ રાગદ્વેષાદિ સંકુલ:
સ્વકાલે સત્યવદ્ભાતિ પ્રબોધે સતિ અસત ભવેત
( સદાચાર સ્તોત્ર – શંકરાચાર્ય )

ઘોડાના પેંગડામાં પગ ભેરવતા ભેરવતા રાજા જનકને જ્ઞાન થાય છે. જાગ્રત / સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિ ત્રણેય અવસ્થાને અતિક્રમીને તે તુરીય અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી લે છે.

લગામ હાથમાં અને પેંગડામાં પગ,
પ્રયાણવેળ આ ઊભા એકલા, અડગ.

ન દૃશ્ય આંખને કશું, લક્ષ્ય પણ નહીં,
અચિંત નીડને ત્યજી આ ઊડ્યું તો ખગ.

અદીઠ તું અદીઠ હું ને અદીઠ નભ,
અદીઠ મારગે પળો ઓ અદીઠ ડગ.

ઊજાસ આપ-નો થતાં હું પણું ગળ્યું,
તમામ એમ ઓગળ્યું, ના કશું અલગ.

સમીપ શૂન્યનું શિખર, દૂર કૈં નહી,
સુહાગ શબ્દના સ્ફુરે મૌન થઈ સજગ.

જનક અને અષ્ટાવક્ર – રાજેન્દ્ર શુક્લ

જનક રાજા દેહધારી હોવા છતાં વિદેહી કહેવાતા. રોજ સાંજે તેઓ સત્સંગમાં અચૂક હાજરી આપતાં. એક વખત સત્સંગમાં રાજા જનકને પહોંચતા સહેજ મોડું થાય છે તો બીજા સાધુઓ કહેવા લાગ્યાં કે તે તો સંસારી છે તેની રાહ શું જોવાની? આપ સત્સંગ શરુ કરી દ્યો. ત્યારે ગુરુજી કહે છે કે થોડી રાહ જોઈએ. જનક રાજા આવ્યાં પછી જ સત્સંગ શરુ કર્યો. તેવામાં એકા એક સમાચાર આવ્યાં કે દોડો દોડો મોટી આગ લાગી છે. સહુ સાધુઓ પોતાની ઝુંપડી બચાવવા દોડ્યાં. રાજા જનક સત્સંગમાં નિશ્ચિંત બેસી રહ્યાં. આગ તો ઓલવાઈ ગઈ બધું સલામત હતું ફરી પાછા સાધુઓ સત્સંગમાં આવ્યા ત્યારે ગુરુજીએ પુછ્યું કે તમે તો ત્યાગીઓ છો અને મિલ્કતમાં માત્ર એક ઝુંપડું છે અને તો યે તમે તેનો મોહ છોડી નથી શકતાં જ્યારે આ રાજવી છે અને મિલ્કતમાં આખું રાજ પાટ છે છતાં જ્યારે સત્સંગમાં આવે છે ત્યારે પુરે પુરુ મન સત્સંગમાં રાખે છે. માટે હું તેની રાહ જોતો હોઉ છું.

વેદવ્યાસજીના પુત્ર શુકદેવજી ભાગવતના મહાન કથાકાર. જેમની કથાથી પરિક્ષિતનો સાત દિવસમાં મોક્ષ થયો તે શુકદેવજીને જ્ઞાન મેળવવા વેદવ્યાસજીએ રાજા જનક પાસે મોકલ્યાં હતાં.

આવા મહાન જ્ઞાની અને વિદેહી રાજવીઓ આ કર્મયોગની વિદ્યા જાણતા હતા અને તેઓ સતત બ્રહ્મમાં સ્થિત રહીને લોકોના હિત માટે ય કર્તવ્ય કર્મો કરતા તો પછી જેમને ભોગની ઈચ્છા છે અને સંસારની સિદ્ધિઓ જેમનું લક્ષ્ય છે તેમને માટે તો કર્તવ્ય કર્મ કેટલું આવશ્યક છે તે હવે જરુર સમજી શક્યા હશું.

જેમને કશું મેળવવાનું બાકી નથી અને જેમને કશું ગુમાવવાનું નથી તેવા સિદ્ધ લોકોએ જન હિતાર્થે કર્મો કરે છે તેથી સહુ કોઈને માટે કર્મ કરવા તે શ્રેયસ્કર છે.

Advertisements