માયા ઉપાધિ
પ્રભુની, તેથી યજ્ઞે
બ્રહ્મ પ્રતિષ્ઠા

કર્મ થાય પ્રકૃતિ થકી, પ્રકૃતિ પ્રભુથી થાય,
તેથી યજ્ઞે બ્રહ્મની, સદા પ્રતિષ્ઠા થાય.

कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम्‌ ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम्‌ ॥

भावार्थ : कर्मसमुदाय को तू वेद से उत्पन्न और वेद को अविनाशी परमात्मा से उत्पन्न हुआ जान। इससे सिद्ध होता है कि सर्वव्यापी परम अक्षर परमात्मा सदा ही यज्ञ में प्रतिष्ठित है ॥15॥

અવિદ્યા ઉપહિત ચૈતન્યને જીવ કહે છે. માયા ઉપહિત ચૈતન્યને પ્રભુ કહે છે. બ્રહ્મને આશરે રહેલી પ્રકૃતિ તથા બ્રહ્મ અનાદિ એટલે કે હંમેશા રહેવા વાળા સનાતન છે. જીવોના અદૃષ્ટ અને અપૂર્વ કર્મો જ્યારે ભોગની ભાવના વાળા થાય ત્યારે પ્રકૃતિમાં પડતું ચૈતન્ય સંકલ્પ માત્રથી પ્રકૃતિને ક્ષોભિત કરે છે. જેનું પ્રથમ પરીણામ મહત તત્વ અથવા તો સમષ્ટિ બુદ્ધિ બને છે. તેમાંથી સાત્વિક, રાજસીક અને તામસી અહંકાર બને છે. સાત્વિક અહંકારમાંથી અંત:કરણ અને જ્ઞાનેન્દ્રિયો, રાજસીક અહંકારમાંથી પ્રાણ અને કર્મેન્દ્રિયો તથા તામસી અહંકારમાંથી પાંચ મહાભૂતોની તન્માત્રાઓ અને સ્થુળ શરીર બને છે. જેટલાયે કર્મો થાય છે તે આ સત્વ, રજસ અને તમસ આ ત્રણ ગુણોનું એક બીજામાં પરીણામ પામવા સીવાય કશું નથી હોતું.

યજ્ઞ એટલે આ ત્રણ ગુણોને યોગ્ય માત્રામાં પ્રયોજવા અને ઈચ્છિત પરીણામ પ્રાપ્ત કરવું. જેવી રીતે આધુનિક સોફ્ટવેરના મુળમાં જોશો તો Byte no સમુહ હશે. Byte એટલે 0 અથવા ૧. એટલે કે હોવું કે ન હોવું. તેવી રીતે જે કાઈ યજ્ઞો છે તે ત્રણ ગુણોને યોગ્ય રીતે પ્રવૃત કરવા માટેના કર્મો છે. આ કર્મો હંમેશા પ્રકૃતિમાં થાય છે. પ્રકૃતિ પોતે જડ છે તેથી તેની મેળે મેળે તે ઈચ્છિત રીતે યજ્ઞ નથી કરતી પણ તેને યોગ્ય રીતે પ્રયોજવા માટે ચૈતન્યની આવશ્યકતા રહે છે. Byte મેળે મેળે સોફ્ટવેર નથી બનાવી શકતાં પણ યોગ્ય કમાન્ડ દ્વારા પ્રોગ્રામર કે સોફ્ટવેર એંજીનીયર દ્વારા પ્રોગ્રામીંગ કરવાથી સોફ્ટવેર બને છે અને ઈચ્છિત પરીણામ પ્રાપ્ત થાય છે. તેવી રીતે યોગ્ય રીતે કરાતા કર્મો એટલે કે યજ્ઞો મેળે મેળે જડ પ્રકૃતિથી નહીં પણ તેના અભીમાની ચૈતન્યથી થતાં હોઈને સર્વ યજ્ઞોમાં ચૈતન્ય રુપી બ્રહ્મ પ્રતિષ્ઠિત હોય છે.

Advertisements