ત્યાં લગી આશ સૃષ્ટિની જ્યાં લગી ઉગતા ફૂલો, જિંદગી જીવવા જેવી જ્યાં લગી કવિના કુળો

Monthly Archives: માર્ચ 2011

પરિવર્તન સંસારનો નિયમ છે. અતુલ તેની જીવનશૈલિમાં જે રીતે સુખદ પરિવર્તન લાવી રહ્યાં છે તે જોઈને હું સાનંદાશ્ચર્ય અનુભવું છું. સવારમાં નરણે કોઠે આંબળા અને હળદરનું ચૂર્ણ લઈને – ગોમૂત્ર અર્કનું પાન કરીને તે પાછળ “દાદાની વાડી” માં ચાલ્યા જાય છે. સહુ પ્રથમ સન ગેઝીંગ એક્સરસાઈઝ કરીને તે પાંચ મીનીટ ખુલ્લા પગે ઘાસ પર ચાલે છે. ત્યાર બાદ ચપ્પલ પહેરીને (નાનપણથી જ ચપ્પલનો અભ્યાસ હોવાથી બુટ તેને નથી ફાવતાં) ચાલવાનું શરું કરી દે. દાદાની વાડીમાં તો જાત જાતના પક્ષીઓ સવારથી કલશોર શરુ કરી દે છે. કોયલ, ચકલી, કાગડો, દેવચકલી, બુલબુલ, કાબર, હોલો, કબુતર, કાગડકુંભાર એમ જાત જાતના અને ભાતભાતના પક્ષીઓ પોતાના કલબલાટથી વાતાવરણને ભર્યું ભર્યું બનાવી દે છે. ચાલવાનું પુરુ કરીને પછી છોડવાને પાણી પાવાનુ કાર્ય શરુ થાય. સરસ ફુલ ઉગેલા જુએ એટલે ખીસ્સાવગા મોબાઈલથી તરત જ છબી કંડારી લે. ત્યાર બાદ પ્રાણાયામ અને છેલ્લે વિશ્વશાંતિ માટે પ્રાર્થના. પપ્પાએ વાવેલા અનેકવિધ આંબાઓમાં અત્યારે તો મજાની નાની નાની કેરીઓ ઝુલે છે. અતુલ આ બધું એક આંખે જોતા જાય ને પપ્પાને સ્મરણાંજલી અર્પતા જાય. પક્ષીઓના ગાન પુરાં થયાં પછી તેઓ ચણવા અને પાણી પીવા આવે. અમે પક્ષીઓ માટે હંમેશા પાણી ભરી રાખીએ છીએ અને ચણ વેરી રાખીએ છીએ. ક્યારેક ડરીને ઉડી જતા પક્ષીઓને જોઈને અતુલના મુખેથી કલાપીની આ પંક્તિઓ સરી પડે – રે પંખીડા સુખથી ચણજો………..

https://madhuvan1205.files.wordpress.com/2011/03/kalarav_011.jpg

રે પંખીડા ! સુખથી ચણજો, ગીત વા કાંઈ ગાજો
શાને આવાં મુજથી ડરીને, ખેલ છોડી ઊડો છો ?

પાસે જેવી ચરતી હતી આ ગાય તેવો જ હું છું
ના ના કો’ દી’ તમ શરીરને કાંઈ હાનિ કરું હું
ના પાડી છે તમ તરફ કૈં ફેંકવા માળીને મેં
ખુલ્લું મારું ઉપવન સદા પંખીડાં સર્વને છે

રે ! રે ! તો યે કુદરતથી મળી ટેવ બીવા જનોથી
છો બીતાં તો મુજથી પણ સૌ ક્ષેમ તેમાં જ માની

જો ઊડો તો જરૂર ડર છે ક્રૂર કો’ હસ્તનો, હા
પાણો ફેંકે તમ તરફ, રે ! ખેલ એ તો જનોના

દુ:ખી છું કે કુદરત તણા સામ્યનું ઐક્ય ત્યાગી
રે ! રે ! સત્તા તમ પર જનો ભોગવે ક્રૂર આવી




















મધુવન દરેક ઉત્સવ ઉજવવા માટે જાણીતું છે. આ વખતે અતુલની આંખની તકલીફને કારણે હોળીને દિવસે અને ધુળેટીની બપોર સુધી તો અમે અતુલની સારવાર માટે ભાવનગરની બહાર અમદાવાદ હતા. આસ્થા સવારે તો તેની બહેનપણી સાથે રમવા અને હંસ: તેના મિત્રો સાથે રમવા નીકળી ગયો. જો કે બાળકોને તેના પપ્પાની તબીયત કરતાંયે વધારે ઉત્કંઠા દર વર્ષની જેમ મમ્મી-પપ્પા સાથે ધુળેટી રમવાની હતી. બાળકોએ તેના પપ્પાની ખબર પણ ન પુછી અને કહેવા લાગ્યા કે આપણે રંગથી અને પાણીથી ક્યારે રમશું? હું ખીજાઇ ગઈ – તમારા પપ્પાને એક આંખે કશું દેખાતું નથી અને તમને રમવાનું સુઝે છે. તેના પપ્પાએ મને શાંત પાડી. કવિ બાળકો છે – તેમના મનમાં તહેવારનો ઉત્સાહ હોય તું તે ઉત્સાહ પર ઠંડુ પાણી ન ફેરવ. તેમણે બાળકોને કહ્યું કે આપણે જમીને રમશુ. બાળકો તો ખુશખુશાલ. જમીને અમે સહુ “દાદાની વાડી” માં રમવા ચાલ્યાં. તો ચાલો તમે પણ અમારી સાથે આ ધુળેટીના રંગમાં રંગથી રંગાશો અને પાણીથી અને સ્નેહ / વાત્સલ્ય / પ્રેમ થી ભીંજાશોને? અને હા, ધુળેટીમાં કોના રંગ, કોણે ઉડાડ્યા અને કોની ઉપર ઉડાડ્યા તે બધું પુછવાનું ન હોય. તો આ વીડીયો સાથે જોડેલા ગીત માટે કોનું સૌજન્ય છે તે કહેવાની કશી જરૂર છે ખરી?



અમે હોળીનો ગુલાલ છીએ ઘેરૈયા
અમે ફાગણનો ફાલ છીએ ઘેરૈયા

અમે તલવાર ને ઢાલ છીએ ઘેરૈયા
અમે આજ અને કાલ છીએ ઘેરૈયા
ઘેરૈયા ઘેરૈયા ઘેરૈયા…
અમે હોળીનો ગુલાલ છીએ ઘેરૈયા…

અમે સંમદર ને પાળ છીએ ઘેરૈયા
અમે સોનેરી વાળ છીએ ઘેરૈયા
ઘેરૈયા ઘેરૈયા ઘેરૈયા…
અમે હોળીનો ગુલાલ છીએ ઘેરૈયા…

અમે રેશમી રૂમાલ છીએ ઘેરૈયા
અમે ધાંધલ ધમાલ છીએ ઘેરૈયા
ઘેરૈયા ઘેરૈયા ઘેરૈયા…
અમે હોળીનો ગુલાલ છીએ ઘેરૈયા…

અમે ખૂલ્લો સવાલ છીએ ઘેરૈયા
અમે જાદુ કમાલ છીએ ઘેરૈયા
ઘેરૈયા ઘેરૈયા ઘેરૈયા…
અમે હોળીનો ગુલાલ છીએ ઘેરૈયા…

– સુરેશ દલાલ


ગાય,ગાંડા અને ગાંઠીયા માટે જાણીતું ભાવનગર તેના ગાયક કલાકારોથી યે ઓળખાય છે હો..

આજે હંસ:ની શાળાએથી પાછા ફરતા જોયું તો એક વાછરડું માતાના આંચળમાંથી અમૃત સમાન દુધની ધારાઓના ઘુંટડે ઘુંટડા ઘટઘટાવી રહ્યું હતું. માતા પણ ધન્યતા અનુભવી રહી હતી. હવે શહેરોમાં આવા દૃશ્યો દુર્લભ થઈ ગયા છે. ગો-પાલકો વધુ ધન કમાવાની લાલચે વાછરડાઓને દુધથી વંચિત રાખતા હોય છે તેવે વખતે આંખને ઠારનારા આ દૃશ્યને હંસ:ને બતાવવાની અને કચકડામાં કેદ કરવાની લાલચ બીલકુલ રોકી શકાય તેમ નહોતી. તો માણીએ માતા અને બાળક વચ્ચે વહેતી વાત્સલ્યની ધારા..



આજે સવારે કવિ સાથે ચા પીવા બેઠો – મોળી જ સ્તો વળી. અને હું એક ગીત ગણગણવા લાગ્યો. તેમાં “સાથ” શબ્દ આવતો હતો. પછી તો હું અને કવિ બંને વારાફરતી એક એક ગીત “સાથ” વિશે ગાવા લાગ્યા. મારો વારો આવતા હું નીચેનું ગીત ગાવા લાગ્યો:

જબ કોઈ બાત બિગડ જાયે જબ કોઈ મુશ્કિલ પડ જાયે
તુમ દેના સાથ મેરા – ઓ હમનવાઝ

ન કોઈ હે ન કોઈ થા જિંદગી મેં તુમ્હારે સીવા
તુમ દેના સાથ મેરા ઓ હમનવાઝ

આ ગીત સાંભળીને તેની આંખમાં ઝળઝળીયા આવ્યા – મારી પણ (મેં પ્રયત્નપૂર્વક રોક્યાં) . મને કહે સવારમાં શું કામ ખોટું બોલો છો? મેં કહ્યું ખોટું તો નથી બોલતો પણ અર્ધ સત્ય છે. મારા હ્રદયમાં સહુથી વિશેષ અને પ્રથમ સ્થાન તો ઠાકુરનું છે. ત્યાર પછી બીજું અને વાસ્તવિક જિંદગીમાં સર્વોત્તમ સ્થાન તારું છે. તેમ છતાં આ હ્રદયમાં બીજું કોઈ નથી એમ હું ન કહી શકું. મારું હ્ર્દય ઘણું વિશાળ છે અને મારી ઈચ્છા છે કે હું તેમાં બધાનો સમાવેશ કરી શકું.

છેલ્લે આ ગીત ગાઈને અમે ચાહની બેઠકની સમાપ્તિ કરી.



મનહરભાઈના કંઠના ચાહકો શ્રી સૈફ પાલનપુરીની આ જાણીતી ગઝલથી માહિતગાર હોય તેમા કોઈ શંકા નથી. આજે આપણે આ ગઝલને સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ – અલબત ઘણી ગઝલો એવી હોય છે કે જે ન સમજાય તોયે સાંભળવાની તો મજા આવે.


શાંત ઝરુખે વાટ નિરખતી
રૂપની રાણી જોઇ હતી,
મેં એક શહેજાદી જોઇ હતી,

એના હાથની મહેંદી હસતી હતી,
એના આંખનુ કાજલ હસતુ હતુ,
એક નાનું અમથું ઉપવન જાણે
મોસમ જોઈ વિહરતુ હતું,

એના સ્મિતમાં સો સો ગીત હતા
એને ચુપકીદી પણ સંગીત હતું.
એને પડછાયાની હતી લગન
એને પગરવ સાથે પ્રીત હતી,

આંખના આસોપાલવથી
એક સ્વપ્નમહેલ શણગાર્યો તો,
જરા નજરને નીચી રાખીને
એણે સમયને રોકી રાખ્યો તો,

એ મોજા જેમ ઉછળતી’તી,
ને પવનની જેમ લહેરાતી’તી,
કોઈ હસીને સામે જોવે તો
બહુ પ્યારભયુઁ શરમાતી હતી,

તેને યૌવનની આશિષ હતી
એને સર્વ કળાઓ સિધ્ધ હતી,
એના પ્રેમમાં ભાગીદાર થવા
ખુદ કુદરત પણ આતુર હતી,

વર્ષો બાદ ફરીથી આજે
એ જ ઝરુખો જોયો છે,

ત્યાં ગીત નથી,સંગીત નથી,
પગરવ સાથે પ્રીત નથી,
ત્યાં સપનાઓના મહેલ નથી
ને ઊર્મિઓના ખેલ નથી,

બહુ સૂનું સૂનું લાગે છે,
બહુ વસમું વસમું લાગે છે,

એ નહોતી મારી પ્રેમિકા,
એ નહોતી મારી દુલ્હન,

મે તો એને માત્ર ઝરુખે
વાટ નિરખતી જોઇ હતી,

કોણ હતું એ નામ હતું શું
એ પણ હું ક્યાં જાણું છું,

તેમ છતાંયે દિલને આજે
વસમું વસમું લાગે છે,

બહુ સૂનું સૂનું લાગે છે.


સૌજન્ય:હિરેન બારભાયાની ડાયરી

અરે ભાઈ આ ગઝલની વિડિયો ફીલમ પણ તમને હિરેનભાઈની ડાયરી પરથી મળી જશે. તો રાહ કોની જુઓ છો? ઉપરની લિન્ક પર ક્લિક કરો !!!!




આસિતભાઈ, હેમાબહેન, આલાપ અને સુરેશભાઈ બુચ


આલાપ દેસાઈ

ટ્રસ્ટ તરલ આયોજીત ગઝલ, સુગમ સંગીત તથા ભક્તિગીતોનો એક કાર્યક્રમ દક્ષિણામુર્તિ ટેકરી – ભાવનગરમા “સુર -શ્રુંગાર” શીર્શક હેઠળ ૧૩/૩/૨૦૧૧ના રોજ રજુ થયો. કલાકારોમા જાણીતા ગાયકો આસિત દેસાઇ, હેમા દેસાઈ તથા આલાપ દેસાઇ હતા.

સવારના ૬.૩૦ વાગે કાર્યક્રમ શરુ થયો.ટ્રસ્ટ તરલે વર્ષો પહેલા જ્યારે આ સમય નક્કી કર્યો ત્યારે એ વખતે કોંણ સાંભળવા જશે એવુ માનવામા આવતું પણ હવે શ્રોતાઓ પણ માનવા માંડ્યા છે કે સંગીતને માણવાનો સમયતો પરોઢીયું જ હોય ! શરુવાતથીજ ટૅકરી શ્રોતાઓથી ખીચોખીચ ભરાયેલી હતી. ટ્રસ્ટ તરલના સમારંભોની બીજી ખાસીયત સમયસ્રર કાર્યક્રમ શરુ થવાની છે.બરાબર ૬.૩૦ વાગે કાર્યક્રમ શરુ થઈ ગયો.

હેમાબેન દેસાઇએ ગાયક ઉપરાંત ઉદઘોષકની પણ જવાબદારી નીભાવી. ગવાતા ગીતોનો મર્મ ખુબ સચોટ રીતે ખપજોગા શબ્દોમા જ સમજાવ્યો. ગીતના પરિચય ને કારણે શ્રોતાઓને સાંભળેલા ગીતોનો એક નવો અર્થ જાણવા મળ્યો. તેમણે એક ઉદઘોષકની ભુમિકા શું હોય તે સુપેરે દર્શાવ્યું.

કાર્યક્રમની શરુવાત આસિતભાઇએ એક માર્મિક ભજનથી કરી “મને જગાડ્યો તેને કેમ કરી કહું જાગો”

આ ગીત બાદ હેમાબેને માતૃભુમિ અને માતૃભાષાની વંદના કરી અને વિશ્વની બધી ભાષામાં મા નુ ઉદબોઘન ‘મ’ થી થાય છે તેમ જણાવ્યું મધર (મા)માથી ‘એમ’ કાઢી નાખોતો તે અધર ( અન્ન્ય સર્વે ) થઈ જાય છે. તેમણે જણાવ્યું કે આજે તેમની માતાની પુણ્યતીથી અને તેઓએ તેમની સ્મ્રુતિમા અવિનાશ પારેખના એક યાદગાર ગીત “માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સુરજ ઉગ્યો” ની ભાવવાહી રજુવાત કરી.

પછીનું ગીત પણ માત્રુવંદનાજ હતી.રામનારાયણ પાઠકનુ ગીત “પરથમ પરણામ મારા”. વંદનીય વ્યક્તિઓમા કવી સર્વ પ્રથમ સ્થાન મા ને આપે છે ત્યારબાદ પિતા ને અને ત્યારબાદ ગુરુદેવો ને.

ત્યારપછી જેમણે ગુજરતી સાહિત્યમા કાવ્યો ને એક વળાંક આપ્યો એવા રમેશ પારેખની એક કૃતિ આસિતભાઇએ રજુ કરી.”મારી આખોંમા વહેલી સવાર સમું” આ ગીતમા હરેક વ્યક્તિને ગમતી અતીતની યાત્રા, ” આ તને યાદ છે ?” જવાબમા ” પેલું તને યાદે છે” ની ગોઠડી રમેશે તેની આગવી રીતે રજુ કરી છે.

ઍ પછીના હરીન્દ્ર દવેના ગીતની સરખામણી હેમાબેને બિલિપત્ર જોડે કરી અને કહ્યું કે સુરેશ દલાલે આ ગીતને કમળ તંતુ પર ઝાકળ વદે લખાયેલ સ્મ્રુતિઉપનિષદ સમુ વર્ણવ્યું છે આ ગીત તે ” પાન લીલું જોયું ને તમે યાદ આવ્યા” હરીન્દ્રભાઈના મ્રુદુ સ્વભાવને તેમણે યાદ કર્યો ને કહ્યું કે એ માણસ એવો કે ‘બેડ’મીન્ટન પણ ન બોલે ‘ગુડ’મીન્ટન કહે !

આલાપ દેસાઇએ દિલિપ ધોળકીયાએ સ્વરબધ્ધ કરેલું ” એક રજકણ સુરજ થવાને શંમણે” રજુ કર્યું. હેમાબેને તેમના પુત્ર નો પરિચય આપતા કહ્યું કે હું તેના વખાણ મા તરીકે જ માત્ર નથી કરતી જો સામે બેસી સાંભળતી હોત તો પણ તેના વખાણ કરત.

ત્યારબાદ આપણે જે ને એક ટોચના હાસ્ય લેખક તરીકે ઓળખીયે છીયે તેવા પ્રા.બકુલ ત્રીપાઠીની એક રાધાના મુખે કહેવાયેલી વાત રજુ કરી. રાધા કહે છે કે બધા મને કાનાની વાત કહેવાનુ બંધ કરવા કહે છે પણ જ્યાં મારામાજ બે કાના હોય ત્યાં તે કેવી તે શક્ય બને?

આ ગીત બાદ અવિનાશભાઇનુ એક હળવા ગીત નો ઉલ્લેખ કરી કહેવામા આવ્યું આ ગીતમા જીવનની ગંભીર ફિલસુફી કવિએ બહુજ હસતા હસતા કરી છે.આ લગભગ રેપ પ્રકારના ગીતની રમતીયાળ તાલ્બધ્ધ રજુવાત પર શ્રોતાઓ ડોલી ઉઠ્યા.

ત્યારબાદ બરકત વિરાણી ની ગઝલ ‘એક રાજા હતો એક રાણી હતી” ની રજુવાત થઈ. એક ગઝલ મનોજ ખંડેરીયાની આલાપે રજુ કરી.

અંતમા જેને ઉદઘોષક હેમાબેન ગુજરાતનું એંથેમ તરીખે ઓળખાવ્યું તે ‘ તારી આંખનો અફીણી ” રજુ કરવામા આવ્યું અને સ્ટેજ પરના કલાકારો એ તે ગીતમા શ્રોતાઓ પણ ભળે તેવી ઈછ્છા વ્યક્ત કરી.આ તરજ માટે ઉદઘોષ્ક હેમાબેને માહિતિ આપી કે તરજ સાંભળી રાજ કપુરે કહ્યું હતું આ તરજ હું વાપરીશ અને તે તેણે ‘મેરા જુતા હે જાપાની ‘ ગીતમા વાપરી.

આવા સુરીલા કાર્યક્રમને સમયનું બંધન શ્રોતાઓને નડતું લાગે તે સ્વાભાવિક છે. તે તો કલાકારોને પણ નડ્યું.તેમને એવી ઇછ્છા વ્યક્ત કરી આ ભાવનગરના સમજદાર શ્રોતાઓ સમક્ષ તો અમને ૫/૬ કલાક ગાવાની ઇછ્છા થાય !

ત્યારબાદ શ્રોતાજનો લાંબા સમય સુધી સ્મરણમા રહે તેવા કાર્યક્રમને માણીને છ્ટા પડ્યા



સાત તાળી લીધી ને પછી ઊંચે જોયું ને ફરી જોયું તો બાળપણું ગુમ,
આખ્ખાય ઘરના હું ખૂણાઓ જોઈ વળી ફેંદી કાઢ્યા બધા રૂમ.

ઢીંગલીની આંખો મેં સાત વાર ખોલી ને પાંચીકા ખખડાવી લીધા,
જે જે જગ્યાએ હું સંતાતી ત્યાંય મેં સાદ જો ને કેટલાય દીધા !
ચૌદે ભાષામાં બોલાવી જોયું- વ્હેર આર યુ ? કહાં ગયે તુમ ?

આંધળિયો પાટો તો રમશે કદાચ ને આવશે કે કરી દઈશ થપ્પો,
રોકી પાડીશ એને ચીતરવા ઘર અને હોડી ને દડો ગોળગપ્પો;
હોળીમાં ફુગ્ગા ને દિવાળી આવતાં શું ફોડીશ લવિંગયા કે લૂમ.

સોનાની ચરકલડી ઊડી ગઈ દૂર ને ભમરડો ભમવાનું ભૂલ્યો,
મોટેથી સાદ મેં જે દીધો આકાશે તે વાદળના ઝૂલણામાં ઝૂલ્યો;
સોનપરી, નીલપરી આવી કહે ‘બાય’ એનું પડઘાતું રૂમઝૂમ રૂમઝૂમ.


સૌજન્ય:લયસ્તરો